Antik kayra bölgesinin en eski yerleşim yerlerinden olan Çayboyu sırasıyla, Kayra, Mısır, İskit, Asur, Dor, Met, Pers, Makedon, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı İmparatorluğunun egemenliğinde kalmıştır.
MÖ. I. yy ile MS. II. yy arasında bölgemizde Hyllarima antik kenti kurulmuş ve bu kentte 30 000 kişinin yaşadığı yapılan araştırmalar sonunda tespit edilmiştir. MS. I. ve III. yy arasında Bölgemiz hristiyanlık için önemli bir yerleşim yeri ve baş Piskopozluk merkezi olmuştur. VII. yy' dan beri İslam dünyasının ilgisini çekmeye başlayan anadolunun 1071 Malazgirt zaferi'nden sonra Selçuklu hakimiyeti altına girmesi ile 1284 yılında Müslüman Türkler ile tanışan Çayboyu'na ilk Müslüman Türklerin Kütahya bölgesinden geldiği bilinmektedir. Bölgemize
Müslüman Türklerin yanında Arabistan ve Mısır'dan gelen Müslümanların da yerleştiği bilinmektedir.
Menteşe Beyliği ve osmanlı'lar döneminde bereketli topraklar anlamına gelen MESEVLE ismi ile bilinen Çayboyu antik çağdan beri önemli bir yerleşim yeri olma konumunu 18. yy sonuna kadar devam ettirmiştir. 17. yy ikinci yarısında bugünkü Muğla topraklarına yerleşen Menteşe beyliğinin 29 kazasından biri olan Çayboyu (Mesevle) yine 17. yy'ın ikinci yarısında tüm Dünyayı etkileyen veba salgınından nüfüsunun %80lik kısmını kaybederek kaza (ilçe) konumunuda yitirmiştir.
18. yy'da Çayboyunda (Mesavle), döneminin önemli alim ve yazarlarından olan Mesevleli alim ve yazar Bekir efendi'yi yetiştirmiştir.
18. yy başından Cumhuriyete kadar olan süreçte sıradan fakir bir Anadolu köyü olan Çayboyu (Mesevle) 1960 İhtilalinden sonra ismini, içinden geçen çaydan da etkilenerek ÇAYBOYU adını almıştır. Cumhuriyet döneminde tüm Türkiyede tanınan ve eserlerinden Edebiyat dünyasının yararlandığı yazar Arif Hikmet PAR'da Çayboyunda doğmuştur. 1992 yılında yapılan referandum ile Belediye olmayı kabul eden Çayboyu, 1994 yılında yapılan yerel seçimler ile ilk Belediye Başkanını seçmiştir. Çayboyu, Belediye olması ile aynı döneme rastlayan Yatağan-Bozdoğan yolunun içinden geçmesi ile 1995 yılından sonra bölgemizde hızla gelişen Mermercilik sanayii sayesinde hatırı sayılır bir gelişme göstermiştir. Bu gelişmesini her geçen gün devam ettirmektedir. Bu gelişmeler sonucunda 1990'lı yıllara kadar Aydın, Muğla, Yatağan, İncirliova, Milas, Bodrum gibi yerlere göç veren yer pozisyonundan çıkarak çevre illerimizden göç alan coğrafii konumu, doğal güzellikleri ve temiz havasıyla herkezin gıptayla baktığı şirin bir belde konumundadır.
ÇAYBOYU TARİHÇESİ
